تاریخچه فرهنگ و تعلیم در شهرستان مهاباد مانند سایر نقاط ایران به دو دوره تقسیم می گردد :

1- دوره مدارس فیضیه
2- دوره مدارس به طرز نوین

   اطلاعاتی که راجع به مدارس قدیم جمع آوری شده تا سال 1089 هجری قمری پیش می رود که در مسجد جامع مهاباد (مسجد سرخ) دایر و مدرس آن مرحوم «ملاجامی» بوده که مقبره اش امروزه در میدان ملاجامی مهاباد پابرجا می باشد. پس از فوت او چند نفر از شاگردانش عهده دار تدریس شدند. اما اولین دبستانی که در سال 1335 هجری قمری در شهرستان مهاباد افتتاح شده، «دبستان سعادت» می باشد که توسط آقای «مکرم الملک قائم مقام طباطبایی» فرماندار تبریز تأسیس گردید.

مسجد سر خ مهاباد

   مسجد جامع مهاباد که به نام مدرسه شاه سليمان نيز معروف است از زيبا ترين و جالب ترين آثار تاريخی به جای مانده از دوران صفوی در منطقه غرب و شمال غرب ايران است.

اين مسجد در سال 1089 هجری قمری در زمان حکمرانی بداق سالطان مکری در مهاباد ساخته شده است. مساحت آن 1259 متر مربع می باشد. شبستان زيبای آن مقدمه ای بر شبستان مسجد وکيلی شيراز است دارای ده ستون سنگی نخودی رنگ است که ارتفاع هر يک از آنها 2 متر و 60 سانتی متر است و سقف سر ستونها مربع شکل که طول هر ضلع آن 70 سانتی متر است.

   غير از پايه های مسجد و ستونها و کف حجره های بيرونی که از اين نوع سنگها پی ريزی شده اند بقيه بنا کلا از آجر قرمز چهار گوش، گچ، ملات و شن است.

   پشت بام اصلی مسجد را 18 گنبد آجری نيم کره ای پوشانده است. طول مسجد 37 متر و عرض آن 35 متر است.

   ديواره های غربی و شرقی آن مجموعا 12 پايه دارند که هر ديواره آن مشتمل بر شش طاق است و ديواره های شمالی و جنوبی 6 پايه دارند که هر ديواره مشتمل بر 3 طاق است.

 
   هم اکنون اين مسجد که در قلب شهر قرار دارد جايگاه برپايی نماز جمعه شهرستان مهاباد است.